Làm thế nào để viết tốt hơn trong thời AI?

Làm thế nào để viết tốt hơn trong thời đại AI? Có lẽ nhiều bạn sẽ hỏi điều này và mong muốn tìm cách để mình không quá phụ thuộc AI trong viết lách.

• Chị ơi, em muốn học viết.

Mình có nhận được một tin nhắn từ một người em, bạn ấy là một tác giả sách, cũng là khách hàng thân thiết của DIMI BOOK. Mình hơi ngạc nhiên vì bạn đã viết tốt lắm rồi, nhưng bạn lại muốn tìm kiếm một khóa học viết nên mình có hỏi lại bạn.

• Tại sao em lại muốn học viết?

• Em muốn cải thiện kỹ năng viết, trước kia em có dùng AI nhưng giờ em không dùng nữa.

• Tại sao lại không muốn dùng nữa vậy em?

• Tại vì nó khiến em lười và làm biếng suy nghĩ.

Mình nghĩ đây là thực trạng chung của nhiều người chứ không riêng gì bạn ấy. Bởi từ khi có AI xuất hiện, chúng ta có thể tạo ra nội dung nhanh chóng chỉ trong vòng vài giây. Điều này khiến cho chúng ta không còn phải tốn quá nhiều thời gian để nghĩ viết sao cho hay, viết sao cho đúng nữa. 

Bản thân mình cũng đang sử dụng Chat GPT phiên bản trả phí để phục vụ cho công việc viết lách mỗi ngày của mình. Nhưng mình không hoàn toàn phụ thuộc vào nó, mình dùng nó như một người trợ lý để hỗ trợ mình làm việc nhanh hơn, ít sai sót hơn mà thôi. Mình cũng hi vọng bạn cũng đang sử dụng AI một cách khôn ngoan để ngày càng phát triển hơn thay vì ngày càng lười hơn nhé. 

Thực tế, việc dựa dẫm quá nhiều vào AI trong viết lách có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kỹ năng và chất lượng sáng tạo của người viết. Vậy làm sao để tận dụng ưu thế của AI mà vẫn giữ vững được tư duy sắc bén và tiếng nói riêng?

Nhận thức về khả năng lười tư duy 

Trước khi học cách viết tốt hơn trong thời đại AI, bạn cần nhận thức được những điều mà có thể khiến cuộc sống của chúng ta ảnh hưởng. Một trong những điều đó là khả năng lười tư duy.

Các công cụ viết lách hỗ trợ bởi AI mang lại sự tiện lợi, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm người viết trở nên lười suy nghĩ hơn. Các nghiên cứu của những chuyên gia đã chỉ ra hiện tại có tên là “metacognitive laziness – sự lười biếng siêu nhận thức” khi người dùng phụ thuộc quá nhiều vào AI. Điều này có nghĩa là nếu bạn có xu hướng giao quyền phân tích, tổng hợp ý tưởng cho AI thì các kỹ năng tư duy cốt lõi cần thiết để viết tốt có nguy cơ biến mất. 

 Jill Barshay – một nhà báo kỳ cựu trong lĩnh vực giáo dục trong một bài viết của mình có chia sẻ về nghiên cứu các nhóm sinh viên viết bài luận bằng tiếng Anh, ngôn ngữ không phải mẹ đẻ với sự trợ giúp của AI và người hướng dẫn.

Nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm quốc tế từ Trung Quốc, Úc và công ty phát triển chatbot Claude có tên Anthropic. Họ đã thử nghiệm với 117 sinh viên Trung Quốc viết luận tiếng Anh. Các sinh viên được chia làm bốn nhóm: một nhóm dùng ChatGPT, một nhóm có huấn luyện viên viết người thật, một nhóm chỉ nhận bộ checklist để tự rà soát, và một nhóm hoàn toàn làm việc độc lập.

Kết quả, nhóm dùng ChatGPT cải thiện bài viết rõ rệt nhất, thậm chí vượt cả nhóm có giáo viên kèm. Nhưng đằng sau “thành công” này lại là một khoảng trống lớn, họ không học được thêm nhiều kiến thức từ tài liệu gốc và cũng không có thêm động lực viết hay học. Trái lại, nhóm chỉ dùng checklist lại là những người hứng thú nhất, chủ động nhất trong quá trình viết.

Quan sát chi tiết cho thấy sinh viên dùng AI hoặc giáo viên ít khi quay lại tài liệu ban đầu, họ dành phần lớn thời gian trao đổi với ChatGPT hoặc trò chuyện với người hướng dẫn. Trong khi đó, nhóm checklist dành nhiều thời gian hơn để tự đánh giá và chỉnh sửa bài viết. Đáng chú ý, nhóm AI có xu hướng sao chép và dán nội dung do bot tạo ra, dù trong thí nghiệm bot được thiết lập để không viết hộ. 

Nghiên cứu đã đi đến kết luận rằng AI có thể giúp sản phẩm hoàn thiện hơn, nhưng lại khiến người học bỏ qua quá trình tư duy quan trọng để phân tích, tổng hợp và diễn đạt. Đây chính là hiện tượng mà các nhà nghiên cứu gọi là “sự lười biếng siêu nhận thức*”, khi con người dần để máy móc gánh vác thay những bước tư duy cần thiết.

*Siêu nhận thức là kỹ năng mà một người có thể nhận biết được sự hiểu biết và năng lực tư duy của mình, cũng như theo dõi và đánh giá được quá trình nhận thức của bản thân và nỗ lực để điều chỉnh nhằm giải quyết được vấn đề mà họ đang đối diện. 

Hay có một nghiên cứu có tên “Your Brain on ChatGPT: Accumulation of Cognitive Debt when Using an AI Assistant for Essay Writing Task” tại MIT Media Lab được thực hiện từ tháng 6 đến tháng 11 của năm 2024. Thí nghiệm này được công bố vào ngày tháng 6/2025. 

Tác giả chính của nghiên cứu này là Nataliya Kos’myna, chuyên gia về neurotechnology và human–computer interaction tại MIT Media Lab, cùng nhóm cộng sự đến từ Pháp và Mỹ.
Thí nghiệm có sự tham gia của 54 (tuổi từ 18-39) người được chia làm 3 nhóm (Brain-only, Search Engine, ChatGPT).

Nhóm Brain-only: Người tham gia không được phép dùng bất kỳ công cụ hỗ trợ nào, kể cả ChatGPT, Google, hay tài liệu ngoài.

Nhóm Search Engine: Nhóm này được phép tìm thông tin trên công cụ tìm kiếm để hỗ trợ viết, giống như cách sinh viên tra cứu tài liệu hoặc lấy ý tưởng.

Nhóm Chat GPT: Nhóm này được phép sử dụng ChatGPT để hỗ trợ toàn bộ quy trình viết: gợi ý dàn ý, sửa câu, diễn đạt lại, hoặc tạo ví dụ.

Ba nhóm này thực hiện nhiệm vụ theo 4 phiên (session)

Phiên 1 – 3: Cả 3 nhóm đều làm 9 chủ đề SAT (viết luận kiểu Mỹ) được lựa chọn cho toàn bộ nghiên cứu. Mỗi phiên (session), người tham gia chọn 3 chủ đề khác nhau trong số 9 chủ đề. Các chủ đề trải rộng từ nghệ thuật, đạo đức, công nghệ, cho đến chủ đề xã hội như “philanthropy”, “art”, “education”, “homelessness”…

Thời lượng mỗi session: khoảng 40–60 phút (bao gồm thời gian đọc đề, lập dàn ý, viết và chỉnh sửa).

Nghiên cứu sử dụng EEG (electroencephalography) để theo dõi hoạt động điện não, từ đó đánh giá mức độ tham gia tư duy (cognitive engagement) và kết nối mạng não (brain connectivity) trong quá trình viết luận.

Và kết quả được tạo ra như sau cho 3 phiên đầu tiên: 

Nhóm 1: Brain-only

• Hoạt động điện não mạnh nhất ở các dải sóng alpha và beta, biểu hiện của tư duy chủ động và kiểm soát nhận thức.
  
• Mức độ kết nối giữa các vùng trán, đỉnh và thùy thái dương cao → não phối hợp đa vùng.
  
• Bài viết có cấu trúc đa dạng và thể hiện tư duy riêng rõ ràng.
  

Nhóm 2: Search Engine

• Kết nối não giảm nhẹ so với nhóm Brain-Only → một phần tư duy được “chia sẻ” cho thao tác tìm kiếm.
  
• Tuy vậy, vẫn có hoạt động tư duy sâu khi họ phải chọn lọc và diễn đạt.
  
• Bài viết có cấu trúc tương đối tốt, ít sai ngữ pháp, nhưng hơi bị ảnh hưởng phong cách của tài liệu gốc.
  

Nhóm 3: ChatGPT

• Mức độ kết nối não yếu nhất trong 3 nhóm.
  
• Hoạt động não phân tán, cho thấy sự giảm phối hợp giữa các vùng tư duy phức tạp.
  
• Người tham gia báo cảm giác “bài viết không thật sự của mình”.
  
• Nhiều người gặp khó khăn khi nhớ lại ý chính sau khi viết xong.
  

Phiên thứ 4: 

Sau khi hoàn thành ba phiên viết đầu tiên, MIT  thực hiện một vòng hoán đổi điều kiện:

• LLM-to-Brain: nhóm từng dùng ChatGPT chuyển sang viết bằng não (không AI).
  

Kết quả: Hoạt động não giảm rõ rệt, họ gặp khó khăn hơn khi phải tự nghĩ, thể hiện dấu hiệu “mất độ dẻo thần kinh tạm thời”.

• Brain-to-LLM: nhóm từng viết bằng não được phép dùng ChatGPT.

Họ viết nhanh hơn, nhưng sự kết nối não lại giảm mạnh ngay lập tức, chứng minh AI khiến não “nghỉ ngơi” gần như tức thời khi được hỗ trợ quá nhiều.

Tổng hợp lại kết luận của nghiên cứu này là: 

• AI giúp tiết kiệm thời gian, cải thiện bài viết bề ngoài, nhưng làm suy yếu kết nối thần kinh của con người nếu lạm dụng.
  
• Não người “học” rằng nó không cần thực hiện những bước tư duy đó nữa, từ đó tạo ra Cognitive Debt (nợ nhận thức), khiến khả năng phân tích, tổng hợp và sáng tạo dần bị bào mòn.

Nếu tìm hiểu, bạn sẽ thấy rất nhiều nghiên cứu cũng đã chỉ ra được những tác động mà AI đang khiến con người dần mất đi khả năng tư duy nếu phụ thuộc quá nhiều vào công cụ này. 

Đôi lúc không có nhiều thời gian để tạo nên một bài viết đăng trên mạng, mình đưa một câu lệnh cho ChatGPT như: “Hãy viết cho tôi một bài để nói về những khó khăn của những người lựa chọn con đường Freelance Writer”.

Tất nhiên AI sẽ tạo ra được một bài viết hoàn chỉnh, nhưng bài viết ấy khó tạo được dấu ấn riêng bởi nó thiếu trải nghiệm cá nhân mình khi chưa gửi vào, nó cũng thiếu tư duy kết cấu bài viết từ mình, và nó cũng thiếu ngôn từ riêng của mình… Dù đôi lúc mình cũng thường tạo những câu lệnh tương tự nhưng mình sẽ không sử dụng nội dung ấy để đăng lên các kênh của mình mà mình sẽ tham khảo và viết lại nhiều hơn. 

Đó là cách mình hành động khi ý thức được năng lực tư duy trong việc sáng tạo nội dung có nguy cơ suy yếu nếu đưa quyền chủ động hoàn toàn về phía AI. 

Bà Elizabeth Wardle – Giám đốc Howe Center for Writing Excellence tại Đại học Miami có nhấn mạnh rằng viết lách không chỉ là tạo ra văn bản đúng ngữ pháp, mà “hành động viết chính là một hình thức tư duy và học tập”. Bà cảnh báo khi con người dùng AI làm thay mọi thứ, họ “sẽ không còn suy nghĩ hay học hỏi” gì nữa, và rồi ai sẽ sáng tạo, xây dựng ý tưởng mới nếu chúng ta chỉ biết dựa vào AI? Nói một cách đơn giản, lạm dụng AI có thể khiến trí não người viết dần trì trệ, mất đi động lực sáng tạo và khả năng tự suy nghĩ độc lập. 

Vậy chúng ta cần làm gì để có thể viết tốt hơn trong thời đại AI bùng nổ nhưng không khiến cho mọi thứ về tư duy vốn đang rất cần cho mỗi người vẫn có thể phát huy được?

Mình sẽ gợi ý cho bạn vài giải pháp để luyện tập viết lách không phụ thuộc vào AI và cách để làm bạn với AI, biến AI thành người đồng hành hỗ trợ đắc lực trong công việc ở nội dung bên dưới. 

Rèn luyện kỹ năng viết để kích thích tư duy 

Đôi khi, cách để viết tốt hơn trong thời đại AI lại là chủ động viết như không có AI. Việc tự mình trải qua đầy đủ các bước viết, từ lên ý tưởng, lập dàn ý đến viết nháp và chỉnh sửa đòi hỏi nhiều công sức hơn, nhưng chính sự “căng não” đó giúp chúng ta tiến bộ. Một nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Media Lab (MIT) đã đo hoạt động điện não của người viết và phát hiện nhóm tự viết không cần trợ giúp có sự kết nối não bộ mạnh hơn đáng kể ở các vùng xử lý ngữ nghĩa.

Nói cách khác, khi tự viết, bộ não phải suy nghĩ và “động não” nhiều hơn, họ tích cực tìm ý tưởng và từ ngữ, thay vì dựa vào gợi ý có sẵn. Ngược lại, nhóm sử dụng AI có xu hướng ít vận dụng trí não nội tại, do đã offload (đẩy) bớt gánh nặng sáng tạo cho công cụ.

Trong học tập cũng như trong viết lách, sự nỗ lực trí óc là yếu tố cần thiết để nâng cao trình độ. Cảm giác căng thẳng khi phải suy nghĩ thực ra là dấu hiệu cho thấy não bộ đang được rèn luyện để thông minh hơn. Nếu ta luôn né tránh phần khó bằng cách để AI làm thay, thì chúng ta sẽ mất dần cơ hội được rèn luyện cho não bộ trở nên linh hoạt hơn, trở nên tư duy tốt hơn.

Do đó, muốn viết ngày càng hay, không có cách nào khác ngoài việc tích cực luyện viết. Bạn hãy coi việc viết như một bài tập thể dục cho trí não, càng tự mình vận dụng nhiều (từ việc tra cứu, ghi nhớ đến thử nhiều cách diễn đạt, rồi nhận ra những sai sót trong quá trình dùng từ, viết câu), khả năng tư duy mạch lạc và ngôn ngữ của chúng ta càng được cải thiện.

Mình có nhiều khóa học luyện viết online từ miễn phí đến có phí, bạn có thể tham khảo thêm ở link bên dưới để xem mình có phù hợp để tham gia không nhé.

LINK CÁC KHOÁ HỌC CỦA HẠNH

Trong các khóa học của mình có một khoá tên là 21 NGÀY LUYỆN VIẾT CHUYÊN SÂU ĐA NỀN TẢNG 

Đây là khoá học mà mình nhận thấy học viên tham gia dù ở bất kỳ điểm xuất phát nào, từ chưa biết gì về viết lách đến đã từng viết nhiều rồi cũng có sự tiến bộ nhất định và cảm giác trưởng thành hơn rất nhiều thông qua từng ngày viết. 

Những ngày đầu mình để học viên luyện viết ở mức cơ bản trước, nhưng qua từng ngày đi tiếp đến, học viên sẽ dần dần có những thử thách “hấp dẫn” với các bài học và bài thực hành khó hơn. Không những về thể loại viết trên đa nền tảng (Facebook, Website,…) mà còn về chủ đề từ suy nghĩ, cảm nhận đến viết thương mại…

Chính vì độ đa dạng từ thể loại viết và đề tài viết nên học viên có cơ hội được thử sức và vượt qua được giới hạn của chính mình. Kết thúc 21 ngày cũng là hành trình để nhìn lại sự trưởng thành và nhận ra mình đã khác lúc mới bắt đầu nhiều như thế nào. 

Đây là nguyên văn hai chia sẻ của học viên mình sau khi kết thúc khóa học này, bạn đọc bên dưới nhé! 

“Chị Hạnh ơi,

Trước khi khép lại khóa học Luyện viết 21 ngày cùng chị, em rất vui khi đọc nội dung bài tập của ngày cuối cùng. Vì em có rất nhiều điều muốn chia sẻ, tâm sự với chị Hạnh về hành trình học viết lách của bản thân thời gian qua. Chị không chỉ đào tạo cho em cách viết, mà còn hướng dẫn em cách tư duy, cách cải thiện chính mình.

Việc học là vô cùng quan trọng trước khi bắt đầu bất cứ công việc gì. Nhưng so với việc tự học, em cảm thấy may mắn vì được nhận một giáo trình bài bản và có chị đồng hành. Vốn dĩ em là một con bé cứng đầu và bảo thủ. Em rất khó tiếp nhận lời nhận xét, góp ý và chỉ dạy từ người khác. Tuy nhiên, em có trực giác tốt để nhận biết ai là một người thầy giỏi, có khả năng dẫn dắt mình. Và chị Hạnh là một trong số rất ít những người thầy giỏi em tìm được trong đời.

Đối với em, 21 ngày không quá dài, cũng không quá ngắn cho một lộ trình học tập và cải thiện bản thân. Thời gian học online linh động đã cho em cơ hội vừa được viết lách, vừa không bỏ lỡ công việc chính của bản thân. Dù không thể giữ nhịp độ viết liên tục và xuyên suốt 21 ngày, nhưng em tin mình đã hoàn thành khóa học trọn vẹn nhất có thể. 

Em rất thích khóa học Luyện viết 21 ngày của chị Hạnh, vì chị dạy mà như không dạy. Bài học và bài tập của mỗi ngày đều được truyền tải theo văn phong nhẹ nhàng, dễ hiểu. Trong giáo trình hầu như vắng bóng của sự áp đặt lý thuyết, vì chị thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm thực tế của bản thân.

Dù là cây viết chuyên nghiệp với tuổi nghề hơn mười năm, nhưng chị Hạnh luôn khiêm tốn trong cách tiếp cận và hướng dẫn học viên. Em rất trân trọng điều này ở người thầy của mình. 

Từng trang tài liệu hướng dẫn của khóa Luyện viết 21 ngày được chị thiết kế và trình bày rõ ràng, giúp học viên dễ nắm bắt trọng tâm của bài học theo từng ngày. Không có gì dễ chịu hơn khi được học và thực hành ngay sau đó, vì cách này giúp em ghi nhớ bài học hiệu quả hơn. Trong quá trình học, em nhận ra tâm ý của chị Hạnh trong lối sắp xếp thứ tự các bài giảng.

Chúng giống như những bậc thang vậy. Mười ngày đầu tiên, học viên có thể bước đi tương đối nhẹ nhàng và dễ thở với những bậc thang thoai thoải, vừa tầm. Nhưng mười ngày sau đó, học viên sẽ phải làm quen với những con “dốc tình” trong từng bài tập viết, vì độ khó của bài học ngày càng tăng lên.

Thấy dốc cao quá, có nản không? Dạ có, em nản chứ. Nhưng em không bỏ cuộc. Và em tin các học viên khóa Luyện viết 21 ngày của chị Hạnh cũng từng trải qua những cảm xúc hệt như em vậy. Khi lên đến đỉnh dốc, em thấy mình đã khác nhiều lắm.

Đầu tiên, tư duy về bố cục bài viết của em được cải thiện đáng kể.

Trước đây, em chỉ viết theo bản năng và cảm xúc, hoàn toàn không có ý niệm về việc thiết lập sườn bài hay bố cục bài viết. Em từng nghĩ mình cứ viết xuôi theo dòng suy tư, như vậy mới giữ được sự bay bổng. Viết lách là việc của não phải, bố cục và sườn bài là việc của não trái!

Tuy nhiên, sau mười ngày học đầu tiên, em đã thử đọc lại những bài viết cũ của chính mình. Thật sự bản thân đã quá vụng về trong cách trình bày bài viết, chẳng hạn như bố cục bị rời rạc, hoặc chưa phân đoạn hợp lý. Những thiếu sót ấy đã khiến những bài viết của em mất đi sự mạch lạc, và người đọc khó nắm bắt những điều em muốn nói. Ơn giời, nhờ khóa Luyện viết 21 ngày của chị Hạnh, não trái của em đã có cơ hội tham gia vào quá trình viết lách cùng não phải.

Kế đến, em mở lòng hơn với mọi người và cuộc sống.

Trong quá trình trưởng thành, em đã chọn sống khép mình lúc nào không hay. Ngày xưa bản thân dễ bộc bạch suy nghĩ, tình cảm bao nhiêu, giờ đây lại e dè, kiệm lời bấy nhiêu. Sau bài tập của ngày thứ tám về kĩ năng quan sát trong viết lách, em bất ngờ nhận ra vài điều. Đó là em vẫn rung động nhiều lắm với những gì diễn ra xung quanh mình.

Có thể là một người lạ vô tình gặp trên đường, hay những bản nhạc cũ chứa đầy kỉ niệm phát ra từ một quán cà phê nào đó. Những sự rung động không lời ấy, thay vì giữ lại nằm yên trong trí óc, tại sao em không viết chúng ra nhỉ? Thế là em tập lại thói quen viết lách về những điều bản thân suy nghĩ, cố gắng cởi mở, chia sẻ cảm xúc của chính mình cho người khác nhiều hơn thông qua câu chữ.

Cuối cùng, em học được cách đối mặt với các thử thách mới.

Nhắc về thử thách của khóa Luyện viết 21 ngày, chướng ngại khó nhằn nhất, ấn tượng nhất vẫn là ngày thứ mười. Dangerous Writing và bài học về kĩ năng viết nhanh sẽ luôn là cột mốc đáng nhớ để em kể về khóa học này với mọi người về sau.

Đối với em, phần thưởng của bài tập ngày thứ mười là gì? Không phải là kĩ năng viết siêu tốc, mà là tinh thần không bỏ cuộc. Chính chị Hạnh cũng đã động viên người học trong phần tài liệu hướng dẫn, vì chị biết rằng không phải ai cũng sẽ thành công ở lần thử đầu tiên với Dangerous Writing. Đúng là cứ đi, chắc chắn sẽ đến đích. Đi chậm cũng được, miễn là bản thân kiên trì và đừng bỏ cuộc.

Ngoài ra, em còn học được rất nhiều kĩ năng khác từ khóa học Luyện viết 21 ngày, nhiều đến mức không thể kể hết ở bài viết này. Sau khóa học, thoáng chốc em có chút tham lam vì đã ước gì học viết lách sớm hơn, biết đâu cuốn sách đầu tay của bản thân sẽ hoàn thiện hơn nữa về mặt nội dung.

Tuy nhiên, nhờ sự kiện đi tìm nhà xuất bản cho Bao la dịu dàng và được gặp chị Hạnh cùng DIMI Book, em mới có cơ hội học viết lách bài bản như thế này. Thế nên, những gì đã học được ngày hôm nay, em sẽ để dành cải thiện những bài viết và các cuốn sách mới trong thời gian tới.

Em cảm ơn chị Hạnh và khóa học Luyện viết 21 ngày đã cho em một hành trình ngắn đáng nhớ với việc học viết lách. Dù tốc độ học của em chậm chạp hơn các học viên khác của chị (em nghĩ vậy), nhưng chị vẫn luôn hỗ trợ và động viên em.

Chính điều này khiến em xúc động rất nhiều và tự nhủ bản thân phải cố gắng, cố gắng hơn nữa. Em thích sách và mong được va chạm thực tế với việc viết sách nhiều hơn trong tương lai. Mong là chị em mình có thể đồng hành cùng nhau thật lâu dài nhé chị!

Cuối cùng, em mong chị Hạnh giữ sức khỏe và cuộc sống luôn tràn ngập an yên ạ!” 

Bạn ấy còn nhắn rất nhiều tin nhắn mà mình xem là lời động viên tinh thần lớn lao để tiếp tục chia sẻ những gì giá trị đến cho cộng đồng.

“TỔNG KẾT SAU 21 NGÀY VIẾT ĐA NỀN TẢNG  

Hôm nay là ngày cuối cùng trong chuỗi ngày tôi luyện viết “21 ngày viết đa nền tảng”. Dù thời gian không dài, nhưng tôi cũng rút ra nhiều bài học, giúp ích cho tôi rất nhiều trong hành trình viết lách của mình như sau:

1.  Đừng chỉ viết lung tung, mà viết có mục tiêu.

Trước đây tôi chỉ viết lung tung theo cảm xúc của mình, hoặc khi rảnh. Dù có chăm chỉ viết thì những bài viết của tôi không mang giá trị gì. Nhờ cô giáo đặt câu hỏi “viết để làm gì”, trong tôi hình thành tư duy viết bài làm sao để có giá trị.

2.  Cần có người đọc

Nếu không có người đọc thì tôi viết theo thói quen và lưu giữ. Cách này phát sinh nhiều lỗi chỉ cơ bản mà tôi không biết. Chỉ cần chia sẻ lên mạng xã hội hoặc có người khác đọc, thì tôi có cơ hội được biên tập chỉnh chu bài viết của mình. Dù vậy, sau khi đăng bài, tôi vẫn nhận ra sai sót.

Nhờ sự hướng dẫn chuyên nghiệp của cô giáo, không những phát hiện ra lỗi cơ bản mà còn giúp tôi đi sâu hơn vào nội dung, thông điệp, insight của bài viết.

3.  Viết càng nhiều, càng liên tục, càng dài lâu thì mới trở thành người viết tốt.

Suy nghĩ thì trôi đi, viết ra mới giữ lại. Mỗi ngày đều có những suy tư, có ý tưởng và cảm xúc, đó là chất liệu để giúp tôi viết. Nhờ chất liệu mới giúp tôi viết liên tục, bài viết sẽ mượt mà và tiến bộ hơn mỗi ngày.

4.     Viết phải bắt đầu từ dễ đến khó

Tôi viết từ suy nghĩ của mình, hoàn cảnh của mình, trải nghiệm của mình,… thì rất dễ. Nhưng khi viết thương mại thì tôi gặp phải khó khăn, tôi cần người hướng dẫn. Qua 21 ngày viết đa nền tảng, tôi thấy mình đã tìm đúng người hướng dẫn mình. Cô giáo thấu hiểu những khó khăn tôi gặp phải để đồng hành và truyền động lực giúp tôi tự tin hơn.

 5.  Không chỉ luyện viết mà còn là cách tìm ra giải pháp cho bản thân hoặc người khác.

Phần lớn mọi người sẽ không quan tâm đến những gì bạn viết. Điều họ quan tâm là bài viết của bạn giúp được gì cho họ. Điều này thúc đây tôi phải tạo ra những giá trị qua những nội dung mà mình chia sẻ.viết phải tạo ra giá trị.

6.  Không chỉ luyện viết mà còn là lập trình tư duy vững chắc.

Khi luyện viết tôi soi chiếu vào bản thân, nhận biết liên tục tư duy, hành động, lời nói có nhất quán với mục tiêu hướng tới của mình. Tôi học từ cô giáo không chỉ mỗi viết, mà còn học cả tư duy làm sao để trở thành người viết chuyên nghiệp. Bên canh đó, tôi còn được cô giáo hướng dẫn những kỹ năng, công nghệ hỗ trợ cho công việc viết lách.

7. Điều ấn tượng mà tôi học được trong khoá này

Là tôi được chạm vào lĩnh vực viết thương mại – điều này còn mới mẻ với tôi. Làm sao viết cho hay, viết bài cho phù hợp với nền tảng, cách nào để tiếp cận được với khách hàng, người đọc. 

Qua 21 ngày viết đa nền tảng, giúp tôi hiểu biết nhiều hơn về các nền tảng trong nghề viết lách. Dù vậy thì đó chỉ mới bắt đầu cho quá trình luyện viết. Để trở thành người viết tốt thì tôi cần thời gian và rèn luyện rất nhiều. Tôi luôn muốn học nhiều hơn nữa những gì liên quan đến nghề viết. Nhưng tôi biết, trước tôi phải viết liên tục mỗi ngày, và thực hành cho nhuần nhuyễn những gì đã học.

Thực sự tôi cám ơn vì được tham gia chuỗi ngày luyện viết “21 ngày viết đa nền tảng” và được cô giáo sửa bài. Cảm ơn cô giáo đã hướng dẫn bước đi tiếp theo và tiếp tục hỗ trợ tôi trong quá trình đang luyện viết này.”

Vừa rồi cũng có một anh có nhắn hỏi mình là tại sao anh không thể viết được dù đã cố gắng, nhưng cứ ngồi vào viết thì câu chữ cứ biến mất. Thực sự anh cảm thấy khá khó khăn khi viết và không biết mọi người có bị như anh lúc mới bắt đầu không. 

Mình trả lời anh là ai cũng gặp khó khăn như vậy khi mới bắt đầu cả, dù anh có đọc nhiều như thế nào thì não vẫn chưa quen việc anh viết nên câu chữ sẽ có chút “ngại ngần” khi anh cố gắng tìm kiếm để viết nên một bài mà mình muốn. Mình cũng khuyên anh là cứ tập viết và cứ viết ra những gì mình nghĩ trước, hãy luyện hằng ngày để tạo thói quen viết lách, cũng như tạo dòng tư duy tốt cho não bộ. Mình nhấn mạnh tuyệt đối không sử dụng AI để hỗ trợ nếu muốn kỹ năng viết trở nên tốt hơn. 

Dù bạn có học viết hay chưa có ý định học ở đâu thì bạn vẫn có thể luyện tập một mình được. Chỉ cần kiên nhẫn một chút, chịu khó một chút để ngồi xuống viết mỗi ngày. Rồi theo thời gian, bạn sẽ thấy mình tiến bộ thực sự nếu như bạn hành động liên tục, đều đặn mỗi ngày. Nếu 10 ngày chưa thấy gì thì cố gắng thêm 20 ngày, 30 ngày, thậm chí là 2 tháng 3 tháng. Mình tin là bạn sẽ nhận ra sự khác biệt khi đạt được một điểm thời gian nhất định, phù hợp với khả năng thích ứng của chính bạn. 

Sử dụng AI một cách thông minh để viết tốt hơn 

Bên cạnh việc tự rèn luyện kỹ năng, một cách khác để viết hiệu quả trong thời đại AI là kết hợp AI một cách chủ động và có kiểm soát. Thay vì xem AI như một giải pháp thay thế hoàn toàn, hãy coi nó như một công cụ hỗ trợ nhằm tăng cường sức mạnh cho người viết. Thực tế, trong nhiều tình huống, tận dụng AI đúng cách có thể giúp chúng ta tiết kiệm thời gian và nâng cao năng suất.

Ví dụ như mình muốn viết một bài nào đó, thường mình sẽ tự nghĩ ra ý tưởng mình muốn viết là gì, sau đó là soạn thảo cơ bản những điều muốn viết, và đưa một “prompt” cho Chat GPT để viết lại hoàn chỉnh theo đúng văn phong của mình bài viết được trọn vẹn, hạn chế lỗi chính tả hơn. 

Tuy nhiên, với những nội dung đòi hỏi tính sáng tạo và chiều sâu, vai trò trung tâm vẫn phải là con người. Có những bài viết mình chia sẻ kiến thức chuyên môn về xuất bản sách, viết chấp bút sách,… mình thường mất rất nhiều thời gian để viết nó vì cần nghiên cứu, tổng hợp dữ liệu từ chính trải nghiệm của mình. Thế nên dù có AI và chỉ cần đưa lệnh thì trong vài phút đã có bài hoàn chỉnh mình thường mất tầm vài ngày hoặc vài tháng để xong một bài viết chuyên sâu. 

Lý do là mình muốn đợi những điều đang trải nghiệm để tích lũy thêm kiến thức và bổ sung cho bài viết hoàn thiện thay vì chấp nhận việc AI gợi ý rồi tự viết cho mình. 

Dưới đây là một số gợi ý giúp bạn cân bằng việc dùng AI trong viết lách:

• Xem AI như trợ lý, không phải “người viết thuê”: Hãy để AI gợi ý ý tưởng, dàn bài hoặc kiểm tra lỗi chính tả, ngữ pháp, còn phần nội dung và giọng điệu hãy do bạn cầm bút. AI có thể đề xuất, nhưng chính bạn mới quyết định hướng đi và thông điệp của bài viết.
  
• Viết nháp trước rồi mới dùng AI: Cố gắng tự phác thảo dàn ý và viết bản nháp đầu tiên mà không cần AI. Sau đó, bạn có thể nhờ AI gợi ý thêm hoặc chỉnh sửa câu chữ cho mượt mà hơn. Cách làm này đảm bảo bạn vẫn vận dụng trí não để sáng tạo nội dung, rồi dùng AI ở bước sau cùng để hoàn thiện văn bản.
  
• Chủ động nghiên cứu thay vì ỷ lại AI: Đừng phụ thuộc hoàn toàn vào những gì AI tóm tắt. Hãy tự tìm đọc các nguồn tài liệu đa dạng để hiểu thấu chủ đề mình viết, rồi sau đó có thể dùng AI để tổng hợp hoặc kiểm tra chéo thông tin. Việc tự nghiên cứu giúp bạn hình thành góc nhìn sâu sắc hơn và tránh được lỗi sai hoặc nội dung khuôn mẫu mà AI có thể mắc phải.
  
• Định kỳ “cai nghiện” AI: Để không bị phụ thuộc, thỉnh thoảng hãy tập viết mà không dùng đến bất kỳ công cụ AI nào. Chẳng hạn, đặt mục tiêu mỗi tuần viết một bài luận ngắn hoặc một trang nhật ký hoàn toàn bằng sức mình. Những “ngày không AI” như vậy giúp bạn giữ cho “cơ bắp viết lách” luôn săn chắc, tương tự như việc luyện tập thể chất để không bị mất đi kỹ năng vốn có. Như mình vẫn luôn có thói quen viết nhật ký để lưu lại cảm xúc cũng như duy trì thói quen viết lách cho riêng mình.
  

Khi sử dụng AI với thái độ tỉnh táo và mục đích rõ ràng như trên, chúng ta vừa có thể tận dụng lợi ích của công nghệ để tăng hiệu quả, vừa đảm bảo bản thân tiếp tục phát triển khả năng viết và tư duy một cách bền vững.

Phát huy tối đa cảm xúc, câu chuyện của chính người viết 

Hiện tại mình đang có những dự án chấp bút sách cho các tác giả là doanh nhân, các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực của họ. Mỗi năm mình và team DIMI BOOK đều nhận khoảng 9-10 dự án chấp bút sách khác nhau đến từ chính tác giả của DIMI BOOK cũng như các đối tác chiến lược là các công ty sách khác mời hợp tác. 

Nhiều tác giả họ cũng dùng AI để viết ra ý tưởng của mình nhưng không thể nào AI hiểu đúng và viết đúng y những gì họ cần. Tác giả cũng nói với mình là nếu có AI và dùng được AI thì anh/chị đã không nhờ Hạnh cũng như team DIMI BOOK hỗ trợ rồi. 

Thực sự viết sách là một hành trình tổng hợp kiến thức từ một người, tổng hợp câu chuyện có thật, hành trình có thật để biến tất cả những điều đó thành một cấu trúc logic, dễ theo dõi, dễ tiếp cận cho độc giả. Bản thân mình hay mọi thành viên trong team đều cố gắng tối đa việc sử dụng AI để viết sách, bởi AI sẽ không thể nào sống được cảm xúc của một người cũng như cảm được từng câu chuyện mà tụi mình được nghe kể. 

Nhưng nhờ có AI mà tụi mình có thể triển khai ý tưởng, và viết tốt hơn rất nhiều để phục vụ tối đa nhu cầu của khách hàng. 

Bất chấp khả năng ưu việt về tốc độ và kỹ thuật của AI, điều làm nên sự khác biệt của một tác phẩm viết vẫn là yếu tố con người. Độc giả càng thích thú với những bài viết thể hiện rõ cảm xúc, cá tính, câu chuyện rất riêng từ tác giả. 

Giống như việc hiện tại có những ngôn từ mà AI thường xuyên sử dụng để viết ra những bài viết chung chung. Vậy nên mình đọc các dòng trạng thái của một người trên Facebook hoặc bài blog của một ai đó, mình thường sẽ nhìn ra được một vài “tín hiệu” của AI. Mình nghĩ bạn cũng sẽ nhận ra khi đọc nhiều bài khác nhau của nhiều người vì có nhiều bài quá hoàn chỉnh, quá là hay nhưng cảm xúc để đọng lại thì thường rất ít. 

Thực sự mà nói, AI có được kỹ thuật viết tốt nhất nhưng AI làm sao sống thay bạn được, làm sao hiểu rõ được cảm xúc mà bạn đã từng trải qua, hay đang trải qua khi chia sẻ một câu chuyện của riêng mình. Người ta hay bảo những gì xuất phát từ trái tim sẽ đến được với trái tim, vậy nên để tạo nên những bài viết có chất người hơn, bạn nên tự viết ra những câu chuyện của riêng mình với các trạng thái cảm xúc mà mình gọi tên được.  

Vì vậy, để viết tốt hơn trong kỷ nguyên AI, người viết càng cần trân trọng và nuôi dưỡng tiếng nói riêng cùng cảm xúc chân thật của mình. Đừng chạy theo việc viết cho “đúng công thức” hay chiều theo thuật toán một cách vô hồn; thay vào đó, hãy viết những gì bạn thật sự hiểu, thật sự cảm bằng trải nghiệm và góc nhìn độc đáo của chính bạn. Sự chân thành và cá tính trong văn phong sẽ giúp bài viết của bạn nổi bật giữa muôn vàn nội dung công nghiệp, tạo được kết nối sâu xa hơn với độc giả điều mà máy móc không bao giờ làm được.